De limieten van de democratie

Een politiek systeem dat door economische elites is gecorrumpeerd, is ook een gebroken economisch systeem.

Originele tekst: A political system corrupted by economic elites is also a broken economic system. Citaat uit een baanbrekende studie van politicologen Martin Gilens en Benjamin I. Page.

“The preferences of the average American appear to have only a minuscule, near-zero, statistically insignificant impact on public policy.” https://www.cambridge.org/…/62327F513959D0A304D4893B38

Terwijl de studie uit 2014 zich toespitst op het Amerikaanse system, zijn de resultaten voor een deel ook toepasselijk o.a. op Europa. We belijken eerst het oorspronkelijke artikel.

Samenvatting van het invloedrijke artikel

Doel van het onderzoek

Het artikel onderzoekt een fundamentele vraag binnen de politicologie: Wie regeert er daadwerkelijk in de Verenigde Staten? In welke mate bepaalt de doorsnee burger via democratische weg het beleid (soeverein), en in welke mate wordt het overheidsbeleid gedreven door machtige elites of belangengroepen?

De auteurs wilden voor het eerst vier concurrerende theorieën over de Amerikaanse politiek systematisch tegen elkaar afzetten binnen één enkel statistisch model:

1. Meerderheids electorale democratie:Het idee dat de doorsnee burgers (de meerderheid van de kiezers) de meeste invloed hebben op het beleid.
2. Economische elite-dominantie:Het idee dat vermogende individuen en de rijkste groepen de politieke koers bepalen.
3. Meerderheids pluralisme:Het idee dat georganiseerde belangengroepen de belangen van alle burgers min of meer gelijkmatig vertegenwoordigen.
4. Bevooroordeeld pluralisme (Biased pluralism):Het idee dat het belangen- en lobbysysteem zwaar leunt naar bedrijfsbelangen en de rijkere klasse, ten nadele van gewone burgers.

Methodologie

Gilens en Page analyseerden een unieke dataset van 1.792 beleidsinitiatieven in de Verenigde Staten tussen 1981 en 2002. Ze brachten voor al deze kwesties in kaart wat de publieke opinie was van drie verschillende groepen:

• Gemiddelde burgers:Mensen met een mediaan inkomen (ongeveer het 50e percentiel).
• Economische elites:De rijkste Amerikanen (de top 10% qua inkomen/vermogen).
• Georganiseerde belangengroepen:Diverse lobbygroepen en organisaties (zowel op het gebied van bedrijfsleven als massabewegingen).

Vervolgens berekenden ze via statistische analyses (multivariabele regressie) welke van deze groepen de grootste onafhankelijke invloed had op het feit of een beleidsvoorstel uiteindelijk wel of niet wet werd.

Belangrijkste Conclusies

De resultaten van het onderzoek waren ontnuchterend voor de klassieke democratische theorie en lieten het volgende zien:

1. Economische elites hebben grote invloed:Vermogende Amerikanen en op de elite gerichte belangengroepen hebben een sterke, onafhankelijke en significante impact op het overheidsbeleid. Als zij een bepaalde kant op willen, is de kans groot dat het beleid daarnaar gevormd wordt.
2. Gewone burgers hebben vrijwel geen invloed:De beleidsvoorkeuren van de doorsnee burger (“average citizens”) hebben weinig tot geen statistisch significante impact op de uiteindelijke besluitvorming van de overheid.
3. De strijd bij meningsverschillen:Wanneer de wensen van de doorsnee burgers lijnrecht tegenover de wensen van de economische elites of georganiseerde lobbygroepen staan, verliezen de burgers bijna altijd.
4. “Democratie bij toeval”:De auteurs merken op dat gewone burgers in de VS hun zin vaak alleen krijgen wanneer hun wensen toevallig overeenkomen met die van de economische elite. Als de elite iets anders wil dan de massa, trekt de massa aan het kortste eind.

Eindconclusie van de auteurs

Gilens en Page concluderen dat het Amerikaanse politieke systeem niet voldoet aan de criteria van een functionerende meerderheids democratie. In plaats daarvan biedt het empirische bewijs sterke steun voor theorieën van economische elite-dominantie en bevooroordeeld pluralisme. Het beleid in de Verenigde Staten wordt disproportioneel gevormd door de wensen van rijke individuen en georganiseerde bedrijfslobby’s, terwijl de stem van de doorsnee burger grotendeels ongehoord blijft.

Recenter gelijkaardige studies meer bepaald over Europa

Er zijn sindsdien verschillende vergelijkbare onderzoeken uitgevoerd, zowel op Europees niveau als binnen specifieke Europese landen. Veel politicologen wilden weten of de Amerikaanse conclusies van Gilens en Page (dat economische elites en lobbygroepen veel meer invloed hebben dan gewone burgers) ook opgaan voor de Europese sociaaldemocratische en meer corporatistische modellen.

https://www.pewresearch.org/short-reads/2018/08/17/how-americans-and-western-europeans-compare-on-4-key-social-and-political-issues/

https://www.pewresearch.org/short-reads/2019/10/16/where-americans-and-europeans-agree-and-differ-in-the-values-they-see-as-important/

https://www.realinstitutoelcano.org/

De belangrijkste bevindingen uit Europees onderzoek zijn:

1. Studies in Europa (Nederland, Duitsland, Zwitserland, Scandinavië)

• Zwitserland en Duitsland: Onderzoek in landen met sterke corporatistische traditionele structuren (waarbij overheid, werkgevers en vakbonden nauw overleggen) laat vaak een iets genuanceerder beeld zien dan in de VS. Toch komt uit studies naar bijvoorbeeld Duitsland en Zwitserland naar voren dat georganiseerde bedrijfsbelangen en economische elites disproportioneel veel invloed uitoefenen op wetgeving, ten koste van de gewone kiezer.
• Nederland: Ook voor Nederland zijn vergelijkbare empirische analyses gedaan naar de kloof tussen burger en beleid. Hoewel Nederland formele inspraakstructuren kent (zoals de Sociaal-Economische Raad), bevestigen politicologische studies dat kapitaalkrachtige en georganiseerde belangengroepen een sterkere stempel drukken op wetgeving dan de gemiddelde burger die geen achterban of lobbyapparaat achter zich heeft.

2. Het bredere Europese debat: De ‘Democratische Deficit’ van de EU

Op het niveau van de Europese Unie wordt dit type onderzoek vaak gekoppeld aan het zogenaamde democratisch deficit:

• Uit onderzoeken naar Europese besluitvorming blijkt dat de meningen van Europese burgers en die van de Brusselse politieke en economische elites regelmatig uiteenlopen (bijvoorbeeld op het vlak van verdere Europese integratie, immigratie of economische hervormingen).
• Europese instituties en nationale regeringen zijn vaak gevoeliger voor de belangen van grote industrieën, financiële markten en transnationale lobbygroepen dan voor de directe opinie van de doorsnee burger. Dit voedt op zijn beurt de opkomst van het populisme, waarbij partijen zich profileren als de stem van “het gewone volk” tegenover een corrupte of vervreemde elite.

Hier zijn enkele wetenschappelijke studies en publicaties die de problematiek van politieke ongelijkheid, de invloed van economische elites en de vertegenwoordiging van verschillende inkomensgroepen in Europa onderzoeken:

• Over ongelijke vertegenwoordiging in de EU:
  • “Democracy or Oligarchy? Unequal Representation of Income Groups in EU-Policy-Making”(2020) — Een studie die onderzoekt in hoeverre de Europese Raad en het Europees Parlement verschillende inkomensgroepen vertegenwoordigen, en concludeert dat de stem van rijkere burgers en institutionele actoren zwaarder weegt.
  • Lees het artikel hier (via Open Access / Archive-ouverte UNIGE).
• Over ‘Differential Responsiveness’ (ongelijke beleidsrespons) in Europese democratieën:
  • “Differential Responsiveness in Europe: The Effects of Preference Gaps and Turnout”(gepubliceerd in West European Politics) — Dit onderzoek toetst of de Amerikaanse bevindingen van Gilens en Page ook opgaan voor Europese democratieën en kijkt naar de kloof in beleidsresponsiviteit tussen arm en rijk.
  • Bekijk de studie via Taylor & Francis Online.
• Algemeen achtergrondmateriaal en boeken over belangengroepen in Europa:
  • “Interest Group Politics in Europe: Lessons from EU Studies and Comparative Politics”— Een diepgaande academische bundel over de rol en de ongelijke invloed van georganiseerde belangen (zoals bedrijfslobby’s) op de Europese besluitvorming.
  • Meer informatie over deze uitgave via Routledge.

Conclusie

Hoewel de intensiteit van ongelijke beleidsbeïnvloeding per land verschilt—in landen met sterke verzorgingsstaten en evenredige vertegenwoordiging is de kloof soms minder extreem dan in de meerderheids democratische Amerikaanse politiek—bevestigen Europese studies over het algemeen dezelfde zorgwekkende trend: de gemiddelde burger heeft op beleidsniveau beduidend minder politieke slagkracht dan economische elites en professionele lobbygroepen.

Waarom elites ook in Zwitserland veel macht hebben

Het resultaat van dit onderzoek is enigszins verassend voor Zwitserland waar de burger toch nauwer betrokken is bij het beleid via referenda en de “bottom-up” subsidiariteit.

Dat is inderdaad een schijnbare paradox: hoe kan een land met zo’n krachtige directe democratie toch te maken hebben met sterke elite-dominantie? Politicologen wijzen erop dat directe democratie in Zwitserland niet betekent dat burgers zelf alle wetten ontwerpen. De macht van elites verschuift simpelweg naar andere fasen van het politieke proces:

1. De beslissende ‘voor-fase’ van wetgeving

• De consultatieronde (Vernehmlassung):Voordat een wet überhaupt in het parlement komt, wordt deze achter de schermen uitgewerkt door administratieve experts, economische elites en krachtige lobby’s.
• Agenda-setting:Gewone burgers komen pas in beeld nadat wetten zijn geschreven. De politieke en economische elite bepaalt dus grotendeels welke onderwerpen de politieke agenda halen.

2. Het consensusmodel en lobbykracht

• De Konkordanzdemokratie:De Zwitserse regering is een vaste coalitie waarin de grote partijen permanent samenwerken. Grote bedrijfssectoren, banken en werkgevers-organisaties schuiven hier direct bij aan tafel.
• Vroegtijdige compromissen:Hierdoor worden wetten zo gesmeed dat ze voor de georganiseerde economische belangen acceptabel zijn, nog voordat het volk er iets van hoeft te vinden.

3. De ongelijke strijd bij referenda

• Financiële slagkracht:Hoewel 50.000 handtekeningen volstaan om een referendum af te dwingen, kost het winnen van een landelijke stemcampagne enorm veel geld.
• Campagnevoering:Bedrijfsleven en rijke elites hebben de financiële middelen voor grootschalige reclamecampagnes en PR, terwijl gewone burgers zelden over een vergelijkbaar budget beschikken om een tegengeluid te organiseren.

4. Het referendum als rem, geen stuur

• Reactief instrument:Een referendum of volksinitiatief werkt in de praktijk vooral als een vetorecht (een noodrem) tegen besluiten van het parlement, en minder als een instrument om zelf proactief beleid te ontwerpen.

Algemeen besluit

Deze studies bevestigen wat velen intuïtief of uit ervaring aanvoelen. De overheid voert niet alleen het beleid uit van de parlementaire wetgever, de wetgeving wordt ook gestuurd vanuit machtige, kapitaalkrachtige groepen in de samenleving. En dit zijn niet alleen financiële of economische groepen maar ook belangengroepen van allerlei soort die er belang bij hebben. Follow the money, follow the power of omgekeerd. Groepen die invloedrijke macht en kapitaal verworven hebben, zullen het nodige doen om dit te bestendingen. Op zichzelf niets verkeerd mee. Deze elitaire groepen vertegenwoordigen meestal ook algemene belangen, gaande van miljarden bedrijven die wereldwijd opereren tot vakbonden die de burger als werknemer moeten bescheren. De materie terzake is complex en veelomvattend en de ervaring die hiervoor nodig is kan zich uitstrekken over meerdere generaties. Men kan niet verwachten dat de burger hiervoor steeds de expertise heeft.  De vraag is of dit steeds gebeurt op een moreel-ethisch wijze. Macht verworven hebben houdt de morele plicht in van dit op een wijze te doen die de samenleving als rechtvaardig ervaart. Die macht mag niet alleen het eigenbelang dienen maar moet ook de samenleving als geheel ten goede komen. Wanneer dit niet zo is dan kan men spreken van corruptie en de wetgever heeft als taak dit aan banden te leggen. En daar wringt wellicht het echt schoentje. Zijn de wetgevende en uitvoerende politici steeds bij machte van deze taak correct uit te voeren. Zijn ze zelf moreel en ethisch voldoende in staat? Zijn ze ook professioneel bekwaam genoeg om die verantwoordelijkheid op te nemen? Want ten slotte, de materies waarover het gaat kunnen bijzonder complex zijn waarbij de gevolgen van verkeerde beslissingen nog decennia kunnen nazinderen.

Een tweede, ietwat ontnuchterende vaststelling is dat de kreet dat de westerse democratie superieur is, op los zand berust. Westerse democratieën dienen niet alleen de burger. Ze moeten hem wel de illusie geven dat dit zo is. Een goed ontworpen democratisch systeem moet wel de mogelijkheid geven van de noodrem te trekken zonder dat hij massaal de straat moet oplopen of nog erger met geweld de zaak moet forceren. Meestal zijn dergelijke mechanismes wettelijk voorzien, alleen dikwijls zijn ze bewust zo ontworpen dat ze nauwelijks bruikbaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn bv. het burgerinitiatief en de oranje kaart op Europees niveau. Ze worden dan ook nauwelijks gebruikt. Op nationaal niveau is het dikwijls nog schrijnender. Men kan alleen druk uitoefenen om via het parlement een regering te laten ontslag nemen. Wat ook niet weer evident is omdat volksvertegenwoordigers bijna blindelings de partijlijn moeten volgen. Paradoxaal genoeg zijn het meestal belangengroepen die dat wel kunnen bewerkstelligen bv. via algemene stakingen.

De studies wijzen ook uit dat zelfs Zwitserland met zijn unieke consensus democratie en referenda, ook het euvel kent. Dat belet niet dat Zwitserland het opmerkelijk beter doet dan de meeste Europese landen. Als we Zwitserland vergelijken met België, dan is het Zwitserse BBP/capita is er 30% hoger. De cijfers: Zwitserland: overheidsbeslag 34% BBP, totale overheidsschuld 41% BBP (federaal 16%). België: overheidsbeslag rond de 60%, overheidsschuld 111% BBP. Zwitserland kent bijna geen corruptie, voor België wordt die geschat op 4,4 miljard. Waar zit dan het echte verschil?

De hypothese die zich opdringt is dat men er een samenleving heeft met een hoogstaand moreel bewustzijn dat door de jaren heen verankerd is geworden in de cultuur van de Zwitserse samenleving. Dit heeft ook economische gevolgen. De beschikbare middelen worden er efficiënter besteed. Dat ziet men in de cijfers maar ook in de quasi totale afwezigheid van corruptie.

Dit artikel werd geschreven naar aanleiding van een video posting op Facebook. https://fb.watch/v/4sM9YZ5xe/

Pdf versie:

De limieten van de democratie

Call for a Bottom-Up Subsidiarity Audit of EU regulations

Europe is facing a crisis on multiple fronts. The brilliant project initiated by Robert Schuman in 1950 achieved a remarkable European Economic Community but it turned into an overregulated European Political Union with the Lisbon Treaty as its back-door Trojan horse. The EU increasingly regulates every aspect of its citizen’s daily life, very often completely ignoring the diversity of cultures and histories among its member states.

The overregulation, often ideologically inspired, has not helped its economy. Heavy taxpayer funding is not sufficient if companies are burdened with regulations and long investment delays. Regulations can’t be exported; products and technology must be competitive on a world-wide scale. The EU is weak geo-politically and lacks a common strategic and unified defence. It lacks a long-term vision notwithstanding the often-empty declarations made by its political leaders. Calls for more sovereignty threating the union, whereas hard-core federalists want to increase the centralisation without taking into account the reality in the field.

Schuman2030 proposes an alternative way. Schuman2030 recognises the need for strength at the European federal level for the domains where it is needed. Defence, International Affairs, Long Term strategy and Cross-border high speed transport are some of the most obvious domains. At the same time Schuman2030 recognises that overregulation has to be constrained and competences should be returned to the member-states if the European level brings no benefits. In order to have an objective view and what needs to be federal of member state level, a Bottom-Up Subsidiarity Audit is proposed. See https://schuman2030.eu/wp8-bottom-up-subsidiatity-audit/ for more details.

The Schuman2030 proposed structure of a future European Union strictly separates federal and member state competences. See www.schuman2030.eu/WP6 for more details. At the EU federal level, we only retain the competences that need to be federal because they imply cross-border trans-national matters that member states cannot address themselves, either by the nature of the competence, either because they need all member states to reach the required level of resources to be efficient. Clear examples are defence and trans-European high-speed transport. The first objective of the regulations and directives audit is to clearly identify these federal competences, independently of current EU treaties. By clearly identifying them Schuman2030 believes that this will focus the efforts and strengthen the results.

A second objective is to identify those competences that are currently regulated at the EU level, but could as well be handled by the member states. This will reduce the burden at the EU level so that it can focus on the real EU federal competences, often domains in which Europe is currently weak on the geo-political scene or has not reached significant results yet. An important benefit will also be that member states will regain part of their lost sovereignty, which is currently a source of friction in the EU. Hence, the criterium to apply is to what extent a competence that is returned to the member state will be beneficial or not for the member states, again independently of what the EU treaties stipulate. If there is no added value to have it regulated at the European level, then the competence should be returned to the member states.

It should be noted that some competences are shared in nature, making a clear separation not always clear-cut. As a general rule we adopt the guideline that the shared part, read federal part, should essentially be a guideline or a norm, not a binding law. The implementation however is a member state matter, even if a template proposal can be part of the EU federal guidelines.

A last objective is detecting inconsistencies or indications of inadequacy in the current EU regulation. Subsidiarity audits have been done in the past but they mainly looked at the legality of the regulations, which is seldomly a point of discussion because the EU treaties are used as justification and in case of discussion, the Court of Justice of the European Union (CJEU) has made a final verdict.

Note: to simplify the text we often only use the term “regulations” while we mean to include “directives” and other manifestations of EU law.

Status of the Audit

At the moment of writing this first version of the WP8 document, the project is in an early stage. The objectives have been put forward and an implementation approach outlined.

As the reader will see, the task is immense and complex. For this reason, Schuman2030 aims to use the latest AI technology available to speed up the work. Nevertheless, this work requires multiple iterations, starting with a more extensive semi-manual audit of selected regulations to further refine the methodology. Human supervision and validation will remain mandatory at each step.

Call for participation

There are multiple reasons why the project should be done in cooperation with other organisations, experts and EU participants. The reasons are clear and clarified more in detail in the WP8 text. There is a sheer volume of regulations and directives, distributed over many diverse domains. It will not be sufficient to scrutinize the regulations on the basis of a member state or federal competence criterium, especially as competences have shared components often requiring experts’ judgement. But it has also been revealed that the factual base for regulations can be discussed. Some regulations are clearly manifestations of regulatory overreach and bureaucratic zeal. And last but not least, the EU legalistic jargon in use is certainly not promoting democratic participation and control.

To evaluate this a wide range of expertise and viewpoints are needed. Therefore, we invite the reader to considering how they can participate and support the project, in all objectivity and without any ideological bias.

Contact person: Eric Verhulst

Contact: mail@schuman2030.eu

Full text:

WP8_EU-Bottom-Up_Subsidiaritity_Audit_V1-3

Samenvatting: 
Hier is een beknopte versie van de tekst, waarbij de kernboodschap en de argumentatie behouden zijn gebleven. Deze tekst is van toepassing op de Belgische overheden maar is toepasselijk (met andere cijfers) op heel wat andere Europese landen.

Saneren van de overheid: Een noodzakelijke bedrijfsmatige aanpak
België bevindt zich in een precaire financiële situatie met een overheidsbeslag van meer dan 60% van het bbp en een aanhoudend begrotingstekort. Het beleid van enkel meer belastingen heffen is onhoudbaar; een grondige sanering is noodzakelijk.

Een land als onderneming Economisch gezien functioneert een land als een holding. De overheid fungeert als de ‘overheadkosten’. Wanneer deze kosten de concurrentiepositie van het ‘bedrijf’ in gevaar brengen, is sanering vereist. Hiervoor worden drie cruciale criteria voorgesteld:

1. Economische meerwaarde: Overheidsuitgaven moeten gericht zijn op de lange termijn. Huidige investeringen zijn bedroevend laag (slechts 3% van het bbp), terwijl inefficiënte subsidies en consumptieuitgaven de begroting belasten. Elke uitgave moet vooraf getoetst worden op economische return.
2. Efficiëntie: Het overheidsapparaat moet adaptief en technologisch vooruitstrevend zijn (automatisering, AI). In tegenstelling tot de private sector ontbreekt het bij de overheid vaak aan verantwoording en audit bij gefaalde projecten.
3. Structurele reorganisatie: Ons huidige systeem (representatieve democratie met machtsconcentratie) werkt de stagnatie in de hand. Een verschuiving naar het Zwitserse model—waarbij democratie op lokaal niveau begint (subsidiariteit) en burgers meer directe controle hebben via referenda—biedt een efficiënter alternatief.

Conclusie De tijd dringt. Zonder ingrijpende hervormingen dreigt een scenario zoals dat van Griekenland rond 2010. Door ideologische dogma’s opzij te schuiven en de overheid bedrijfsmatig te saneren, kan een catastrofale periode worden vermeden en de welvaart op lange termijn structureel worden veilig gesteld.

Volledige tekst:

Na een lange hete zomer, wacht de regerende politici een zware taak die al jaren steeds opnieuw wordt uitgesteld. In het jargon heet het “de begroting rond krijgen”, dikwijls vertaald als “nieuwe inkomsten zoeken” alsof het enkel een kwestie is van meer belastingen te innen. Het punt van no return is evenwel bereikt, Laffer had het voorspeld en enkel een groeiende leningslast heeft de illusie levend gehouden dat er niets aan de hand was. Vandaag beslaat het overheidsbeslag meer dan 60% van het BBP en is het begrotingstekort zo’n 5%. Die 60% is relatief, ze hangt af van hoe men het allemaal berekent. Marginale belastingvoeten (bv. bij loonsverhogingen) bedragen soms meer dan 80%, los van verborgen belastingen zoals boetes, heffingen en de kost van opgelegde verplichtingen. Een gevolg is ook dat een fenomenaal groot deel van de bevolking niet actief is: ongeveer een derde van de actieve bevolking, waaronder maar liefst 570.000 langdurige zieken. Het beleid van de laatste decennia was blijkbaar niet bevorderlijk voor een evenwichtige sociale zekerheid en de gezondheid van de bevolking.

Waar al die overheidsinkomsten voor dienen blijft vaak onduidelijk. De overheid voert immers geen echte open boekhouding zoals bedrijven die elk bonnetje verantwoorden. Openbaarheid van bestuur, nochtans een hoeksteen van elke democratische staat is de facto eerder dode letter. Af en toe komt er een verdacht stukje van de ijsberg naar boven. Maar hoe dikwijls wordt dat niet goed gepraat of zelfs simpelweg in een vergeetput gestopt? Terwijl bestuurders hoofdelijk verantwoordelijk zijn ten opzichte van hun aandeelhouders, geldt dit niet voor de grootste onderneming van het land, nl. de overheid zelf. Verkiezingen zijn ontaard tot een media event.

Een land is zoals een bedrijf

Een land is economisch te beschouwen als een bedrijf. Een bedrijf heeft inkomsten en uitgaven, het verschil is winst of verlies. Een land is als een holding met een import en export balans. Een land dat te weinig zelf produceert omdat het minder competitief is moet zelf meer invoeren en verarmt. De overheid is functioneel het equivalent van de “overhead” kost van een bedrijf, iets wat noodzakelijk is om te functioneren. Een gezond bedrijf heeft steeds een minimum aan overheadkosten. Is het een toeval dat beide woorden gelijkaardig klinken in onze taal? Het is evenwel een kost die rechtstreeks terechtkomt in de verkoopprijs van zijn productie en diensten. Meer overhead is minder winst of nog groter verlies. Wanneer dit het bedrijf in gevaar brengt, dan moet het bedrijf “gesaneerd” worden. Kosten moeten omlaag en keuzes moeten worden gemaakt. Wat geldt voor een bedrijf, geldt ook voor een land. Wanneer de economie op zijn tandvlees zit, moet men het niet nog meer belasten maar de overheid zelf saneren.

Hoe saneren? Drie criteria

Het moge duidelijk zijn, een significante ommekeer is nodig. Er zal zwaar moeten worden geknipt in de overheidsuitgaven. Net zoals bij een bedrijfssanering mogen we niet toelaten dat taboes of verworven rechten en priviléges in de weg staan. We schuiven drie criteria naar voren: economische meerwaarde, efficiëntie en structurele reorganisatie. In de praktijk is er ook een wisselwerking tussen deze drie factoren.

Economische meerwaarde:

Overheidsuitgaven worden dikwijls verrechtvaardigd als steun aan de economie, maar hoe reëel is dat? 100 euro subsidie vergt gemiddeld 200 tot 300 euro aan belastingen en heeft zijn eigen “overhead” kost. Het zijn te dikwijls dure overdrachten van belastingen naar belangengroepen of puur consumptie gerichte subsidies. Het is niet de taak van de overheid om de burger-consument te sturen en te subsidiëren. Als er al een probleem is, dan kan dit beter aangepakt worden via een verlaging van de loonkost en bijhorende loonbelasting. Dat is twee tot driemaal efficiënter.

Overheidsuitgaven moeten per definitie gericht zijn op de lange termijn en het kader scheppen waarin de economie efficiënter kan functioneren. En daar ligt al een eerste knelpunt, het huidig investeringsniveau is bedroevend laag, nauwelijks 3% van het BBP, de rest zijn lopende uitgaven. Dit is zichtbaar in onze wegen met ellenlange en kostelijke files en een verouderd openbaar vervoer. Denk maar aan de ring rond Brussel die al decennia een file veroorzakende werf is. Noteer dat de private sector tot 22 à 23% van het BBP investeert. Zelfs de gezinnen maken er 5% van uit, meer dan de wat overheid zelf investeert.

Conclusie: elke uitgave, inclusief subsidies, zou vooraf getoetst moeten worden op zijn economische meerwaarde op korte en lange termijn. In tijden van economische krimp is er geen ruimte voor “nice-to-haves” of verspilling. Huidige uitgaves moeten hierop getoetst worden en dikwijls zal blijken dat de meerwaarde negatief is, zeker in combinatie met de inefficiënte uitvoering.

Efficiëntie

Net zoals bij een bedrijfsreorganisatie moet efficiëntie centraal staan, ver weg van bureaucratische procedures die enkel statistieken opleveren. Dit vraagt planning, ervaren en bekwame mensen, en een dynamische aanpak met efficiënte automatisering en AI-helpers.

Belangrijk is ook dat men adaptief te werk gaat en periodiek de efficiëntie meet.  Snleheid van uitvoering wordt gemeten in weken en maanden, niet in jaren. De manager die de doelstelling niet haalt, wordt ter verantwoording geroepen. Weinig daarvan is te merken bij de overheid, zelfs als de projecten door privé-ondernemers uitgevoerd worden. Denk even aan de opeenvolging van gefaalde IT-projecten bij Justitie en Politie, de ellenlange onderhoudswerken aan wegen en bruggen. Heeft men al eens een grondige audit uitgevoerd naar de diep onderliggende oorzaken van dit falen? Hoe zal de overheid de AI revolutie overleven? Het logge overheidsapparaat is hierbij niet aangepast aan de moderne technologie en manier van werken. Het is een blok aan het been voor de economie die steeds meer internationaal competitief moet zijn. En laat ons eerlijk zijn, de rol van de EU is hierbij dikwijls even belemmerend. Men is dan wel kampioen in het opstellen van richtlijnen en wetten, maar die kan men niet exporteren. Tekenend is dat de EU een AI en batterij richtlijn heeft zonder dat Europa zelf een echte rol speelt in die domeinen.

Conclusie: minder is meer. De overheid moet adaptief te werk gaan en zichzelf constant evalueren, ook ten overstaan van de burgers. Elke verhoging van de efficiëntie verhoogt de economische meerwaarde, zoniet kan men de betreffende activiteit beter opdoeken.

Structurele reorganisatie

Ons land en de EU kampen met een structurele handicap. Welvaart begint onderaan bij de mensen zelf, via een democratische samenwerking waarbij bevoegdheden enkel naar een hoger niveau worden gedelegeerd als dat echt nodig is. Dit zorgt voor een kortere terugkoppeling en directere controle. Men is ook direct verantwoordelijk voor inkomsten en uitgaven. Micro-management en een representatieve democratie die niet langer functioneert, leidt tot een traag verval.

Onze representatieve democratie voldoet daarom niet meer. Niet alleen is de rol van de burger grotendeels uitgeschakeld, zelfs de politici vertegenwoordigen nauwelijks nog hun kiezers. De uitvoerende macht is de facto een wetgevende macht geworden die de micro-maatregeltjes in een regeringsprogramma giet. Dat laatste is een compromis dat gesloten werd achter gesloten deuren in maandenlange palavers tussen partijvoorzitters. Waar is de terugkoppeling gekoppeld aan openbaarheid van bestuur gebleven? In ons land komt daarbij dat de staatshervormingen wel bevoegdheden overgedragen hebben maar de financiering grotendeels federaal bleef.  Met als gevolg dat de overheidsuitgaven, ook gewestelijk en gemeentelijk versneld gegroeid zijn.

Kan het anders?

Men kan een voorbeeld nemen aan Zwitserland waar de democratie begint bij de gemeente, dan de 26 kantons en ten slotte één (con)federale overheid. Men delegeert bevoegdheden naar boven. Op federaal niveau kent men 7 ministers die 80% van de keizers vertegenwoordigen. Burgers kunnen via een bindend referendum wetten voorstellen of afschaffen en terwijl politieke partijen hun eigen visie hebben, is hun rol in eerste plaats de burger te begeleiden. Het land heeft een BNP/capita dat 30% hoger ligt en kent geen begrotingsproblemen. Het is een consensus democratie in tegenstelling tot de centraal geleide conflict democratie in andere landen. (bron: www.schuman2030.eu/wp1)

Conclusie

Een volledige sanering kan in dit bestek niet volledig worden uitgetekend, maar de grote krijtlijnen zijn helder en de tijd dringt. Ons land zit net niet in het scenario van Griekenland rond de jaren 2010. Toen was het land failliet en werd het keihard op de feiten gedrukt. Dat was een pijnlijke periode voor de Griekse burgers met massale werkloosheid en armoede tot gevolg. Nochtans, na een zestal jaar was de begroting terug op orde (bron: IMF/ X/ Daniel Kral). Als we snel genoeg schakelen, dan kan dit hier ook zonder een catastrofale periode te moeten doormaken. Enkele tientallen miljarden saneren is niet zo moeilijk als men de ideologische dogma’s opzijzet en structureel ingrijpt. Dit kan de tijd kopen om echt structureel op lange termijn in te grijpen zoniet is het enkel uitstel van executie. Men moet Zwitserland niet kopiëren (en wellicht zijn er nog andere landen die kunnen inspireren) maar wel overnemen wat werkt. De burger is best in staat van deze overgang te maken.

Saneren van de overheid met het water aan de lippen

Summary

Modern liberal democracies are facing deep structural crises, characterized by the rise of right-wing populism, political instability, and a fracturing global order. Chinese academic Tongdong Bai argues that these crises stem from two fundamental errors: conflating democracy with liberalism domestically, and relying on flawed nation-state or cosmopolitan models internationally. As an alternative, Bai proposes a Confucian framework—a meritocratic mixed regime for domestic governance and a humaneness-based tianxia hierarchy for international relations—to strike a sustainable balance between realism and idealism.

1. The Domestic Crisis: Balancing Liberalism and Democracy

The common anxiety that democracy is collapsing due to the rise of populist parties is a misunderstanding. These parties are gaining traction through legitimate democratic elections. The true issue is the erosion of liberalism (the rule of law and minority rights) by democracy (the unchecked rule of the majority, or the “tyranny of the majority”).

To restore this balance, Bai proposes a constitutionalism-based Confucian mixed regime. While democrats believe governance should be by the people, Confucians argue that while the state exists for and of the people, the masses lack the expertise required to make complex political decisions.

The Confucian Hybrid Model

This framework advocates for a bicameral legislature:

• Lower House: Democratically elected to allow the public to express satisfaction or grievances.
• Upper House: Meritocratically selected to ensure high-quality, good-for-all decision-making. Members are chosen via indirect legislative elections, rigorous examinations, or proven virtue metrics (e.g., historical executive approval ratings).

Problems Addressed

By checking absolute majoritarianism, this hybrid model curbs the core flaws of modern “one person, one vote” systems:

1. Radical individualism and anti-intellectualism.
2. The disenfranchisement of non-voters, such as foreigners and future generations, affected by long-term domestic policies.
3. The majority silencing and abusing minorities.
4. The unrealistic premise that everyday voters have the time or information to act as rational, state-level decision-makers.

2. The International Crisis: Taming Globalization

Global integration is fracturing because it has been driven by self-interested nation-states. When leaders of globalization (like the US) find the system no longer serves their strict national interests, they retreat, leaving a volatile power vacuum that rising powers historically fill with conflict.

Conversely, Western attempts at cosmopolitanism—the belief that all humans belong to a single community—have stumbled. Aggressive interventions (e.g., in Iraq and Afghanistan) created more misery than they solved, while economic integration (e.g., the EU) triggered domestic inequality and cultural friction.

The Confucian World Order (Tianxia)

Bai introduces a “realistic utopia” rooted in universal but unequal love. Drawing from Mencius, Confucian moral psychology holds that human compassion is universal but naturally radiates outward from the family. Therefore, patriotism and prioritizing one’s own citizens is justified, but it must never completely disregard the welfare of outsiders.

The resulting tianxia (all under heaven) order is a humaneness-based hierarchy, contrasting sharply with models like the United Nations where all states are nominally equal:

• Humane Duties over Sovereignty: A state’s right to absolute sovereignty is contingent upon how humanely it treats its people and the planet.
• Justified Intervention: If a state severely mismanages global issues (like exacerbating climate change) or abuses its populace, an alliance of humane states acts as a “world police” to legitimately intervene as a last resort.

Conclusion: The Key Message

The fundamental solutions to our current political and global crises will not come from doubling down on absolute equality or radical majoritarianism. Instead, the path forward requires limiting the excesses of democracy with meritocracy at home, and tempering the self-interest of nation-states with humane responsibilities abroad.

Full text here: Confucian framework and humanism

In preparation of developing a coherent process for a subsidiarity audit on the EU regulations, which is a tremendous undertaking, Schuman2030 has started with a “manual” procedure, analysing selected regulations and directives with the aim of finding the right criteria. What competences are supra-national, what competences are better exercised by the member states and how to split shared competences?

One of the first to be analysed is the Working Time Directive 2003/88/EC that regulates working hours across Europe (all member states had to adopt it) but also stipulates the stringent use of a time recording mechanism. The analysis results are multiple:

• The directive was de jure correctly issued and amended according to the EU treaties
• While there was strong opposition from the UK (pre-Brexit), the Directive was passed under QMV (Qualified Majority Voting), later on endorsed by the European Court of Justice.
• However, it is clear that the legal basis for the Directive was faulty. The justification that this was a health issue (a fundamental right) is clearly not correct or at least not fundamental. The stringent terms of the directive are not in line with the health objectives as working time measurement is shown not to be an adequate metric for it.
• On the ground of the analysis, one can argue that while worker’s health is a legitimate goal, it does not reflect the diversity of working conditions that vary across member states and the actual occupations of working people. The exceptions allowed in the
• Directive confirm this. In addition, memberstates already have labour laws in place and many companies already use time-registration.
• The specific case of Belgium that has a disproportional level of long-term sickness or incapacitated to work (10% of the active population) confirm as well the missing link between the working time directive and health of workers.
• The analysis points to a deeper issue. While it is widely recognised that the EU suffers from regulation overreach (in various aspects), it also asks the question if these regulations and directives are sufficiently justified on objective arguments. The UK for example considered the matter as a “social” one which would have required unanimity. The EU however regulated it as a human rights issue, which means that QMV voting was sufficient.

Read the full analysis in attached document.

Review of Directive 2003:88:EC

From a banana regulation to a new vision for Europe.

Question. Is there an EU regulation on the size and form of bananas?
Answer:
Yes, there is indeed an EU regulation concerning the size and form of bananas, though it is often the subject of significant exaggeration and “Euro-myths.” The current rules are primarily found in Commission Implementing Regulation (EU) No 1333/2011, which updated and replaced the original (and more famous) 1994 regulation.
However, there is a gap between the myth and the reality.

The rest of the interview is worth reading, and no it’s not only about bananas. It’s brings us back to the roots of the EU, i.e. the Schuman declaration of 1950 and how it enables a new vision for Europe.

The EU banana interview_EN

Vertaald naar het Nederlands:

The EU banana interview_NL